نعم لا يبعد أن يقال بأنه يكون للعبد تبديل الامتثال و التعبد به ثانيا بدلا عن التعبد به أولا لا منضما إليه كما أشرنا إليه فى المسألة السابقة و ذلك فيما علم أن مجرد امتثاله لا يكون علة تامة لحصول الغرض و إن كان وافيا به لو اكتفى به كما إذا أتى بماء أمر به مولاه ليشربه فلم يشربه بعد فإن الأمر بحقيقته و ملاكه لم يسقط بعد و لذا لو أهريق الماء و اطلع عليه العبد وجب عليه إتيانه ثانية كما إذا لم يأت به أولا ضرورة بقاء طلبه ما لم يحصل غرضه الداعى إليه و إلا لما أوجب حدوثه فحينئذ يكون له الإتيان بماء آخر موافق للأمر كما كان له قبل إتيانه الأول بدلا عنه . نعم فيما كان الاتيان علة تا ته لحصول الغرض فلا يتبعى موقع للتبديل كما اذا امر با هراقا لماء فى فمه لرفع عطشه ظاهرقه ، بل او لم يعلم انّه من اىّ القبيل فله التبديل باحتمالان لايكون علة فله اللَّه سبيل . مرحوم آخوند در اينجا مطلبى را استدراك مىكند و به‌صورت تبصره مطرح مىنمايد كه در مسأله اسبق ، يعنى باب مرّه و تكرار هم به بيانى گذشت و آن مطلب ، تبديل امتثالى به امتثال ديگر است . سؤال اين است كه آيا مكلّف مىتواند امتثال و اتيان اوّل را كنار گذاشته و به جاى آن امتثال و اتيان ديگرى را بگذارد ، يا حقّ تبديل ندارد و حتماً بايد به اتيان اوّل بسنده كند ؟ « 1 » در جواب سؤال ، سه صورت از كلام مرحوم آخوند مستفاد است : صورت اوّل : در مواردى كه عبد يقين دارد كه با امتثال اوّلى ، غرض اصلى و اقصاى مولى حاصل نشده و اتيان مزبور ، علّت تامّه براى حصول غرض نهايى و هدف اصلىِ مولى نيست عقلًا حق تبديل دارد ؛ اگرچه حقِّ اكتفاء به اتيان اوّل هم دارد ، زيرا آن نيز وافى به غرض مولاست ؛ ولى منحصر به آن نيست و حق تبديل دارد و مىتواند امتثال دوّم را بدل از اتيان اوّل قرار دهد . به عقل كه مراجعه كنيم مانع و محذورى نمىبيند . مثال عرفى : مولايى به عبدش دستور مىدهد براى او آب بياورد . هدف اصلى مولى از اين دستور ، اين است كه آب را بنوشد و رفع عطش كند يا با آن وضو بسازد و يا غسل كند و يا . . . ؛ به‌دنبال صدور فرمان ، عبد رفت و كاسهء آبى براى مولى آورد و پيش روى او گذاشت . در اينجا مادامى كه غرض اصلى از امر حاصل نشده و مولى آن آب را نياشاميده ، مانعى از تبديل نيست . دليل جواز تبديل ، اين است كه هنوز امر مولى به حقيقتش « 2 » و به ملاكش « 3 » باقى است و ساقط نشده است و تا طلب و ملاك باقى است ، حقّ امتثال هم باقى است ؛ چه‌بسا امتثال دوباره واجب باشد و آن در فرضى است كه آب اوّل را آورد اما پيش از اين‌كه مولى آن را بنوشد به زمين ريخت و از بين رفت . عبد هم صحنه

--> ( 1 ) . در هر حال حق انضمام ندارد و نمىتواند امتثال دوّم را به اوّلى ضميمه كند ، زيرا مطلوب مولى صرف الوجود طبيعت است ، نه مجموع دو يا چند نفر با هم ، ولى سخن در حقّ تبديل و جابجايى است . ( 2 ) . طلبى كه در نفس مولى موجود است و پشتوانهء اين امر قولى است . ( 3 ) . كه رفع عطش يا تحصيل طهارت باطنى و غيره باشد .